ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ (ޑީ.އާރު.ސީ) އާއި އެގައުމުގެ އަވަށްޓެރި ޔުގެންޑާގައި ހަލުވިކަމާއެކު އެބޯލާ ވައިރަސް ފެތުރެމުންދާތީ، ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާ (ޑަބްލިއު.އެޗް.އޯ) އިން ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާނުކޮށްފިއެވެ.

މި ބަލީގައި މިހާތަނަށް ގާތްގަނޑަކަށް 90 މީހުން މަރުވެފައިވާއިރު، އެފްރިކާގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކަށް ބަލި ފެތުރިދާނެކަމުގެ ބިރު ވަނީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައެވެ.

މި ފަހަރުގެ އައުޓްބްރޭކް ފެށިފައިވަނީ ކޮންގޯގެ އިރުމަތީ އިތޫރީ ޕްރޮވިންސުންނެވެ. މި ބަލި ފެތުރެނީ އެބޯލާގެ ނާދިރު ބާވަތެއް ކަމަށްވާ ”ބަންޑިބުގްޔޯ“ ސްޓްރެއިންގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ބާވަތަށް ހާއްސަ ވެކްސިނެއް ނުވަތަ ފަރުވާއެއް އަދި ހޯދިފައި ނުވުމަކީ، ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ ސަރަހައްދުތަކުގެ ރައްޔިތުންނަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

ސިއްހީ އިދާރާތަކުން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، މި ވައިރަސް މިހާރު ވަނީ އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް ފެތުރި، ޔުގެންޑާގެ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށްފައެވެ. ޔުގެންޑާ އިން މިހާތަނަށް އެކަކު މަރުވެފައިވާކަން ކަށަވަރުވެފައިވާއިރު، ގައުމުތަކުގެ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް ބަލި ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވުމަކީ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އިންތިހާއަށް ކަންބޮޑުވާ ކަމެކެވެ.

މީހުން އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ދަތުރުފަތުރު ކުރުމާއި، ސިއްހީ ނިޒާމުގެ ބަލިކަށިކަމުގެ އިތުރުން، ކޮންގޯގެ އިރުމަތީ ސަރަހައްދުގައި އޮތް ނުތަނަވަސްކަމާއި ސަލާމަތީ ނުރައްކާތަކުގެ ސަބަބުން، ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް މާހިރުން އިންޒާރު ދެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކާ ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމުން ގުޅިފައި އޮތުމުން، މިކަމަށް ސަމާލުވުން މުހިންމެވެ. ހާއްސަކޮށް އެފްރިކާގެ ބަލި ފެތުރޭ ސަރަހައްދުތަކުން ދަތުރުކުރާ ނުވަތަ އެނބުރި އަންނަ ފަރާތްތަކުން ހޭލުންތެރިވުން މުހިންމެވެ.

އެބޯލާ ފެތުރެނީ ބަލިޖެހިފައިވާ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާ ދިޔަވަރުގައި ސީދާ އަތްލުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ބަލީގެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުން އައުން، ހޮޑުލުން، ބޭރަށް ހިންގުން އަދި ބަލި ބޮޑުވާ ހާލަތްތަކުގައި ހަށިގަނޑުގެ އެތެރެއަށް ލޭ ފޭބުން ހިމެނެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާއިން ގައުމުތަކަށް އިލްތިމާސްކޮށްފައިވަނީ ބަލި ދެނެގަތުމަށް ކުރާ ސްކްރީނިންގް ވަރުގަދަކުރުމަށާއި، ބަލިމީހުންނާ ބައްދަލުވާ މީހުން މޮނިޓަރ ކުރުމަށެވެ. އަދި ބަލި ފެތުރޭ މިންވަރު ދެނެގަތުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ފަދަ ކޮންމެހެން ކުރަން ނުޖެހޭ ދަތުރުފަތުރުގެ ހުރަސްތައް އެޅުމުން ދުރުހެލިވުމަށް ވެސް ވަނީ އެދިފައެވެ.

1976 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޑީ.އާރު.ސީ އަށް ވަނީ އެކި ފަހަރުމަތިން އެބޯލާގެ ނުރައްކަލާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. މީގެ ކުރިން ކުރިމަތިވި ބޮޑު ވަބާއެއްގައި އެތައް ހާސް ބަޔަކު މަރުވެފައިވާއިރު، މިއީ އެ ސަރަހައްދުގެ އާންމު ސިއްހަތަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއްކަން މިކަމުން ހާމަވެއެވެ.

ސިއްހީ މާހިރުން އިރުޝާދު ދެއްވަނީ ގަވާއިދުން އަތް ދޮވުމަށާއި، ބަލިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާ ދިޔަވަރުގައި އަތްލުމުން ދުރުހެލިވުމަށެވެ. އަދި ބަލީގެ އަލާމާތެއް ފެނިއްޖެނަމަ ލަސްނުކޮށް ފަރުވާ ހޯދުމަކީ ބަލިން ސަލާމަތްވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް މާހިރުން ވިދާޅުވެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ގައުމެއްގައި، ދަތުރުވެރިންގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށާއި ގައިންގަޔަށް އަރާ ބަލިތައް ރާއްޖެއަށް އެތެރެވިޔަނުދިނުމަށްޓަކައި، ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ދަނީ ދުނިޔޭގެ ސިއްހީ ހާލަތު ވަރަށް ގާތުން ބަލަމުންނެވެ.

ޔުގެންޑާ އާއި ކޮންގޯގައި ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިން މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ ވަރަށް ދަތި ހާލަތެއްގައެވެ. ހޮސްޕިޓަލްތައް ފުރިފައިވާއިރު، ބަލިމީހުންނާ ބައްދަލުވި މީހުން ހޯދުމަށް ޓީމުތަކުން ދަނީ ބުރަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. ކޮންގޯގެ އިރުމަތީގައި ހިނގަމުންދާ ހަތިޔާރު އެޅި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ބައެއް އަަށްތަކަށް ދިއުމަށް ހުރަސް އެޅި، އެހީ ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ލަސްތަކެއް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާއާއި އެފްރިކާގެ ސީ.ޑީ.ސީ ފަދަ ބައިނަލްއަގުވާމީ އިދާރާތަކުން ދަނީ އެ ސަރަހައްދަށް ބޭނުންވާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ސާމާނާއި، ތަމްރީނާއި، ލެބޯޓްރީ ތަކުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް އެހީތެރިކަން އިތުރުކުރަމުންނެވެ. އެ ފަރާތްތަކުން ބާރުއަޅަނީ ބަލިމީހުން އެކަހެރިކުރުމަށާއި، އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެބޯލާއަކީ ވައިގެ ތެރެއިން ފެތުރޭ ބައްޔެއް ނޫންކަމާއި، އާދައިގެ ބައްދަލުވުންތަކުން ބަލި ނުފެތުރޭނެކަން ހަނދާންކޮށްދީ، ބިރުވެރިކަން ކުޑަކުރުމަށް ވެސް ވަނީ މަސައްކަތް ފަށާފައެވެ. ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ގައުމުތަކަކުން ވެސް މިހާރު ތިބީ މިކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވެގެންނެވެ.