އިސްރާއީލުގެ ޖަލުތަކުން ފަލަސްތީނުގެ މައުސޫމް ރައްޔިތުން މިނިވަންވުމަކީ އެތައް އާއިލާއަކަށް ލިބުނު ހިތްހަމަޖެހުމަކަށް ވީ ނަމަވެސް، ދަތުރުފަތުރު ކުރުމަށް އަޅާފައިވާ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން، މިނިވަންވިތާ މަސްތަކެއް ވީއިރުވެސް އާއިލާތަކާ ބައްދަލުނުވެވި ވަނީ ހިތްދަތިކަމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ.

މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަމްޖަދު އައްނައްޖާރަކީ، 10 އަހަރު ޖަލުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު، ޖެނުއަރީ 2025 ގައި އިސްރާއީލާއި ހަމާސްއާ ދެމެދު ބަދަލުކުރެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން މިނިވަންވި މީހެކެވެ. ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ގެއަށް ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި، މިނިވަންވި އެހެން އެތައް ސަތޭކަ ބަޔަކާއެކު އޭނާ ޑީޕޯޓްކޮށްލީ މިސްރަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން، އިސްރާއީލުން ހިފާފައިވާ ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ތިބި އޭނާގެ އާއިލާއާ އޭނާ ވަނީ ވަކިވެފައެވެ.

އޭނާގެ އެންމެ ހަގު ދެ ދަރިން ކަމަށްވާ ފަސް އަހަރުގެ އަކްރަމް އާއި ދެ އަހަރުގެ ޖޫލިއާ، އަދި ދުވަހަކުވެސް އެކުދިންގެ ބައްޕައާ ބައްދަލެއް ނުވެއެވެ. އެ ދެކުދިންނަކީ އޭނާ ޖަލުގައި ހުރި ދުވަސްވަރު ސިއްރުން ބޭރަށް ފޮނުވި ދަރިފަނި ބޭނުންކޮށްގެން ލިބުނު ދެކުދިންނެވެ. އެކުދިންނާއި ބައްޕައާ ދެމެދު އޮތް ހަމައެކަނި ގުޅުމަކީ ފޯނު ކޯލްތަކެވެ. ފޯނު ރިންގުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ބައްޕަގެ އަޑު އިވޭނެ ކަމުގެ އުންމީދުގައި އެކުދިން ފޯނާ ދިމާއަށް ދުވެއެވެ.

އަމްޖަދު ބުނި ގޮތުގައި، މިނިވަންވުމަކީ އާ ފެށުމަކަށް ވާންޖެހޭނެ ކަމެއް ނަމަވެސް، އާއިލާއާ ބައްދަލުނުވެވުމުގެ ސަބަބުން އެ މިނިވަންކަން އިހުސާސް ކުރެވެނީ ފުރިހަމަނުވާ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޖަލުގައި ހުރެ ބައްޕައަކަށް ވުމުގެ ވޭނާއި، ދަރިން އުފަންވި ވަގުތާއި އެކުދިންގެ ތުއްތު ދައުރުގެ މުހިންމު ހަނދާންތަކުން މަހުރޫމްވުމުގެ ހިތާމަ އޭނާ ކިޔައިދިނެވެ.

މިފަދަ އެތައް ވާހަކައެއް ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުން އިވެމުންދެއެވެ. އިސްރާއީލުގެ ޖަލުގައި 22 އަހަރު ހޭދަކުރުމަށްފަހު މިދިޔަ އަހަރު މިސްރަށް ޑީޕޯޓްކޮށްލި އަހުމަދު ހާމިދު ވެސް އަދިވެސް ހުރީ އާއިލާއާ ވަކިވެފައެވެ. އޭނާގެ އަންހެނުން އިނާސް ބުނާ ގޮތުގައި، މިސްރަށް ދިއުމަށް އެދި ތަކުރާރުކޮށް ހުށަހެޅި ނަމަވެސް، ސަލާމަތީ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި އެ ހުއްދަ ވަނީ ނުދީފައެވެ.

އެމީހުންގެ ދަރިފުޅު ބުޝްރާއަށް، އޭނާގެ ބޮޑުދައިތަގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މިއަހަރުގެ ކުރީކޮޅު މިސްރަށް ގޮސް ބައްޕައާ ބައްދަލުކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް، އެނބުރި ހުޅަނގު އައްސޭރިއަށް އައުމުން، އިސްރާއީލުގެ އިންޓެލިޖެންސުން އެ ދެމީހުން ހިފަހައްޓައި ސުވާލުކުރިއެވެ. އެމީހުންގެ ފިރިހެން ދަރިފުޅު ބަރާއު ވެސް ދަތުރުކުރަން އެތައް ފަހަރަކު މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް، ކަރާމާ ބޯޑަރު ހުރަސްކުރަން އުޅުމުން ތަކުރާރުކޮށް އަނބުރާ ފޮނުވާލާފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

އެހެން އާއިލާއަކަށް މިއަށްވުރެ ބޮޑު ހިތާމައަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. 23 އަހަރު ޖަލުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު މިނިވަންވެ، މިސްރަށް ޑީޕޯޓްކޮށްލި ރިޔާޟް އަލްއަމޫރު، ސިއްހީ ހާލަތު ގޯސްވެގެން މަރުވީ އޭގެ މަސްތަކެއް ފަހުންނެވެ. އޭނާގެ އާއިލާއިން ބުނާ ގޮތުގައި، އޭނާ މަރުވުމުގެ ކުރިން އޭނާއާ ބައްދަލުކުރަން ދިއުމުގެ ހުއްދަ ނުދިންއިރު، އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ވަޅުލުމަށް ހުޅަނގު އައްސޭރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ހުއްދަވެސް އިސްރާއީލުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ނުދިނެވެ.

ފަލަސްތީނުގެ ޕްރިޒަނާސް ކްލަބުން ބުނާ ގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ގައިދީން ބަދަލުކުރުމުގެ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ދަށުން ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ 383 ކައިދީން ވަނީ ޑީޕޯޓްކޮށްލާފައެވެ. ސެންޓަރ ފޯ ދަ ޑިފެންސް އޮފް ލިބަޓީސް އެންޑް ސިވިލް ރައިޓްސްއިން ބުނާ ގޮތުގައި، 2014 އާއި 2025 އާ ދެމެދު ފަލަސްތީނު މީހުންގެ މައްޗަށް 8,700 އަށްވުރެ ގިނަ ދަތުރުފަތުރު ކުރުމުގެ މަނާ އަމުރު ނެރެފައިވާކަން ވަނީ ރެކޯޑު ކުރެވިފައެވެ. މީގެ އަސަރު ކުރީގެ ކައިދީންނަށާއި އެމީހުންގެ އާއިލާތަކަށް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

އިސްރާއީލުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އާންމުކޮށް ދަތުރުފަތުރުގެ ހުރަސްތައް އަޅަނީ ސަލާމަތީ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ކަމަށް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް، ފަލަސްތީނުގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމިއްޔާތަކުން ބުނަނީ، މިނިވަންވާ ކައިދީންނާއި އެމީހުންގެ އާއިލާތައް ބައްދަލުވުމަށް ހުރަސްއެޅުމަކީ ޖަމާއީ އަދަބެއް ކަމަށާއި، މިއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ އިންސާނީ ގާނޫނުތަކާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމަށެވެ.އިންސާނީ ޙައްޤުތަކަށް ވަކާލާތުކުރާ ފަރާތްތަކުން ދަނީ، އާއިލާތައް އަލުން ބައްދަލުވުމަކީ އިސްތިސްނާ އިމްތިޔާޒެއްގެ ބަދަލުގައި އަސާސީ ޙައްޤެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމަށް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ގޮވާލަމުންނެވެ.