ދުނިޔޭގައި މީހުން މަރުވާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އަދިވެސް ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކަށް ޖެހޭ ބަލިތައް ކަމުގައި ވިޔަސް، ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް ގެނެވޭ ފަސޭހަ ފަސް ބަދަލަކުން މި ނުރައްކާ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަކުރެވިދާނެ ކަމަށް ޑޮކްޓަރުން ވިދާޅުވެއެވެ. މިކަން ހާމަކުރައްވާފައިވަނީ ބޯޑު ސަޓިފައިޑް ޕްލާސްޓިކް ސާޖަން ޑރ. ޓެރީ ޑުބްރޯ އަދި ނެޗުރޯޕެތިކް ޑޮކްޓަރު ޑރ. ޓްރެވަރ ކޭޓްސް އެވެ.

ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ނިޒާމު (ކާޑިއޯވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް)
މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހިތާއި، ލޭހޮޅިތަކާއި ލެއެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑުގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމެވެ. މިއީ އޮކްސިޖަން، މުހިންމު މާއްދާތައް، ހޯމޯންތައް އަދި ދިފާއީ ސެލްތައް ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ގުނަވަންތަކަކަށާއި ޓިޝޫތަކަށް ފޯރުކޮށްދޭ ނިޒާމެވެ. ”ހިތަކީ ޕަންޕެވެ، ލޭހޮޅިތަކަކީ މަގުތަކެވެ، އަދި ލެޔަކީ އެ މަގުތަކުން އުފުލާ މުދަލެވެ،“ ޑުބްރޯ ތަފްސީލުކޮށްދެއްވިއެވެ. ލޭމައްޗަށް ދިޔުމާއި، ލޭހޮޅިތަކުގައި ސަރުބީ ޖެހުމާއި (ޕްލާކް ބިލްޑްއަޕް)، ދުޅަހެޔޮކަން ގެއްލި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމާއި، ނުވަތަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން މި ނިޒާމަށް ގެއްލުން ލިބޭނަމަ، އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހާޓް އެޓޭކް ޖެހުމާއި، ސްޓްރޯކް ޖެހުމާއި، ކިޑްނީ ފެއިލްވުމާއި، އަދި ސިކުނޑީގެ ވިސްނުމުގެ ބާރު ދަށްވުން ފަދަ ކަންކަން ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

މިކަމަށް އޮތް އެންމެ ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ ފަސޭހަ ހައްލަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ހެލިފެލިވެ އުޅުމެވެ. ދުވާލަކު އެންމެ 30 މިނެޓު ބާރަށް ހިނގައިލުމުން ވެސް ހިތުގެ މަސްތައް ވަރުގަދަކޮށްދީ، ލޭހޮޅިތަކުގެ ދެމިލުމުގެ ބާރު އިތުރުކޮށްދީ، ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކޮށްދީ، އަދި އިންސިއުލިންގެ މަސައްކަތް ހަރުދަނާކޮށްދެއެވެ. ”ހިތަކީ މަސްގަނޑެކެވެ؛ އެއަށް ބޭނުންވާ ވަރަކަށް އެ ބަދަލުވެ ހޭނެއެވެ،“ ޑުބްރޯ ވިދާޅުވިއެވެ. ކަސްރަތުކޮށް ވަރުގަދަވުމަށް ހަށިގަނޑު ބޭނުންކުރުމުން މި ފައިދާތައް އިތުރަށް ވަރުގަދަވެގެންދެއެވެ. ސަބަބަކީ މެޓަބޮލިކް ދުޅަހެޔޮކަމާއި ހިތުގެ ދުޅަހެޔޮކަމާ އޮންނަނީ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެކެވެ.

ދެވަނަ ކަމަކީ މެޓަބޮލިޒަމް އެވެ. ލޭގައި ހަކުރު ހުންނަ މިންވަރު އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމާއި، އެލް.ޑީ.އެލް (ނުވަތަ ”ގެއްލުންހުރި“ ކޮލެސްޓްރޯލް) އަދި ޓްރައިގްލިސަރައިޑްސް ދަށްކުރުމަކީ ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ ގުނަވަންތަކުގެ ވަށައިގެން ޖަހާ ސަރުބީ އިތުރުވުމާއި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސްގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތަކުގެ އެތެރޭގެ ތުނި ދުލިފަށަލައަށް ސީދާ ގެއްލުންވެ، ލޭހޮޅިތަކުގައި ސަރުބީ ޖެހުން އަވަސްކޮށްދޭތީއެވެ.

ކެއިންބުއިމަކީ ވެސް ހަމަ މިފަދަ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެކެވެ. ތަފާތު ކުލަތަކުގެ ތަރުކާރީއާއި، ފައިބަރާއި، އޮމެގާ-3 ފެޓްސް އަދި ފައިދާހުރި ސާފު ޕްރޮޓީން ހިމެނޭ ކެއުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަކުން ހަށިގަނޑުގެ އިންފްލެމޭޝަން ކުޑަކޮށްދީ، ކޮލެސްޓްރޯލް ދުޅަހެޔޮ މިންވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ކޭޓްސް ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ދިގުލައިގެންދާ އިންފްލެމޭޝަނަކީ ”ހިތުގެ ބަލިތައް ޖެހުމަށް މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ.“ އެހެންކަމުން ރަނގަޅު ކާނާއަކީ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް ލިބެން އޮތް އެންމެ ބާރުގަދަ އެއް ވަސީލަތެވެ.

ނިދުމާއި ސްޓްރެސް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ވެސް ހަމަ އެހާމެ މުހިންމު އަނެއް ކަމެވެ. ރަނގަޅަށް ނުނިދުމާއި ދިގުލައިގެންދާ ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ކޯޓިޒޯލް ހޯމޯން އަދި ސިމްޕަތެޓިކް ނާވަސް ސިސްޓަމްގެ ހަރަކާތްތައް އިތުރުވެ، ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވެ ލޭހޮޅިތަކުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ”ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ނިޒާމު އަމިއްލައަށް އާވެ، މަރާމާތުވަނީ އަރާމު ފުރިހަމަ ނިދީގައެވެ،“ ޑުބްރޯ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ފުންކޮށް ނޭވާލުމުގެ ކަސްރަތުތަކާއި، އަރާމުކުރުމާއި، އަދި މާނަވީ ގޮތެއްގައި އެހެން މީހުންނާ އޮންނަ އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތަކަކީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމު ހަމައަކަށް އަޅުވައި، ދިގު މުއްދަތަކަށް ހިތް ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަންކަމެވެ.

އެންމެ ފަހު ކަމަކަށް، ޑޮކްޓަރުން ފާހަގަކުރައްވަނީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ދުޅަހެޔޮކަން އެންމެ އަވަހަށް ހަލާކުކޮށްލާ އެއް ކަންތައް ކަމަށެވެ. ސިގިރޭޓުގެ ދުމުގެ އަސަރު ފޯރުމާއެކުހެން، ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ އެތެރޭގައިވާ ވަރަށް ތުނި ސެލް ފަށަލައެއް ކަމަށްވާ އެންޑޯތީލިއަމް ހަލާކުވާން ފަށައެވެ. މިއީ ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި، ލޭ ގަނޑުވުމާއި، އަދި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތްތައް ބަލަހައްޓާ މުހިންމު ފަށަލައެކެވެ.

ޑޮކްޓަރުން ބާރުއަޅުއްވާ ގޮތުގައި، ހަށިގަނޑަށް އަރާމެއް ނުލިބި ދިގުލައިގެންދާ ސްޓްރެސް، ކަންނެތް ދިރިއުޅުން، ޕްރޮސެސްކޮށްފައިވާ ކާނާ، ގިނައިން ހަކުރު ބޭނުންކުރުން، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން އަދި ނިދި މަދުވުން ފަދަ ކަންކަން އެކުވުމުން އޭގެ ނުރައްކާ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. އުއްމީދީ ކަމަކީ، މި ފަސް ދާއިރާއިން ކުދި ނަމަވެސް ދެމެހެއްޓެނިވި ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަކީ، ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން މަރުވާ މި ބަލީގެ ދިގު މުއްދަތުގެ ނުރައްކާތައް މާނަވީ ގޮތެއްގައި ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.